's Ochtends laat Zamielja me verheugd in de theepot kijken. Ik begrijp dat de nieuwe filter Amerikanski van het waterleidingbedrijf ervoor zorgt dat de theebladeren eindelijk weer thee afgeven, in plaats van direct naar de bodem te zakken. De Aralmeerproblemen in het dagelijkse leven. (Maartje)



Het mes - Kirgizstan
Al vroeg in de ochtend horen we paarden voorbij klakken aan de andere kant van de struiken. Maar pas na het ontbijt, als Leon de platte band repareert, worden we ontdekt door een kleine jongen. Hij stuurt zijn paard om de bosjes en blijft op vier meter afstand staan. Onze vriendelijke groet wordt niet beantwoord; hij blijft stoïcijns staan kijken. Na een tijdje draait hij om en verdwijnt maar is binnen tien minuten weer terug met vier nieuwe ruitertjes, plus een peuter voorop het zadel. Ze gaan op dezelfde plek staan kijken en ook zij reageren nauwelijks op communicatiepogingen zodat we maar gewoon doorgaan met waar we mee bezig waren. Als ze het niet goed kunnen zien, laten ze hun paard even dichterbij stappen of rijden ze een rondje om ons heen om zich dan weer bij de anderen te voegen. En als ik demonstratief met wc-papier wapperend achter een bosje verdwijn, komt er toch even eentje kijken wat ik daar nou eigenlijk doe. Af en toe horen we een kort commentaar of een lach maar de meeste tijd zijn ze ingespannen tv aan het kijken: hoe Leon een spijker in de binnenband ontdekt en die plakt en hoe ik de tent inpak en alle rondslingerende spullen in de motor stop en overal naar het mes zoek dat ik nergens kan vinden. Besluiteloos sta ik met het foedraal in m'n handen om me heen te kijken, als een van de jongens opeens een woord tegen me zegt: nozj! en ergens achter de motor wijst. Ik begrijp het niet maar kijk waar hij naar wijst en zie verdekt in de schaduw de boter met het mes staan. (Maartje)



Fighterpilots - Pakistan
Links de afgrond, rechts een steenwand en vóór me twee vrachtwagens die naast elkaar op me af kwamen. Zwetend werd ik dan wakker. Het dramatische beeld dat andere motorreizigers in hun vertellingen over de Karakoram Highway geschetst hadden, had zich in de maanden voor de reis definitief opgesteld in de top drie van De Grote Reisgevaren. Het verkeer op de KKH moest dodelijk link zijn. Daarom verwachtten wij de afgelopen dagen met iedere dalende kilometer méér verkeer en dus meer linkheid. Maar het grootste probleem tot nu toe is de fantastisch slingerende weg, waardoor Leon 's avond klaagt over vermoeide spierballen. Niet dat het helemaal niet eng is. Regelmatig loopt de weg - zonder vangrail - zo'n tien flatgebouwen hoog boven de Indus. En dat is best een end. Zeker als je weet dat Pakistani hun buschauffeurs het liefst als fighterpilots zien. Maar gelukkig hebben wij het grote voordeel dat de straaljagers van deze fighterpilots immer overbeladen de berg opkruipen, zodat wij ze nog altijd hebben kunnen ontwijken als ze de bocht afsneden. Hoe het echter in z'n werk gaat als zo'n piloot wél vaart heeft, wordt ons gelukkig pas laat gedemonstreerd. Onze weghelft ligt aan de kloofkant en een vrachtwagen stuift de bocht om. Recht op me af. Zodat ik niets anders meer kan doen dan de kloof in te duiken. Waar op dat moment, bij wijze van uitzondering, een strookje berm ligt. Net breed genoeg. Omdat ik twee en geen drie wielen heb...

Niet lang na dit incident mogen we de dramatische schoonheid van de KKH gelukkig inruilen voor een groengevuld zijdalletje, waar we op het gras langs het stille weggetje een boterham smeren. Een lange sliert schooljongetjes loopt giechelend voorbij. Een enkeling vraagt: "Your name please?" of: "From which countryname you belong to?", om na het antwoord snel weg te rennen. Het laatste jongetje kijkt ons, zonder zijn pas in te houden, serieus en nadenkend aan en haalt dan een vis uit zijn hemdszak die hij omhoog houdt met de onderrichtende woorden "This is a fish." (Maartje)



Agra - India
Het is verkiezingstijd in India en vanaf een dakterrasrestaurant in Agra hebben we een goed uitzicht op de plaatselijke strijd om de kiezersgunst. Een optocht met een muziekcorps trekt langzaam voorbij, helderwit verlicht door rijen 'lopende tl-balken'. De verkiesbare kandidaat zit als een prins op een schitterende troon te midden van dansende mensen en achteraan de optocht loopt een man met een handkar waarop de ronkende generator staat die de tl-balken van stroom voorziet. We drinken een lassi en knabbelen aan een papad als de volgende kandidaat zijn opwachting maakt. Deze man is heel wat minder opzichtig. Samen met wat assistenten trekt hij in z'n gewone plunje door de smalle straatjes van de wijk, net zoals Wim Kok dat zou doen.
'De grootste democratie ter wereld'. Dat klinkt mooi. Maar wat betekent democratie voor het grootste deel van de 590 miljoen stemgerechtigden, dat nog steeds in grote armoede leeft? Ik ben net een boek aan het lezen van de Brits-Indische schrijver Mark Tully waarin hij zich afvraagt hoe 'de grootste democratie' de vergelijking doorstaat met buurman China, 'de grootste dictatuur ter wereld'. Zonder de verworvenheden van India te vergeten en zonder het communisme te verheerlijken komt Tully tot de meedogenloze conclusie dat het zo gehekelde Chinese communisme uiteindelijk wel heeft gezorgd voor beter onderwijs, betere gezondheidszorg en meer voedsel en kleding voor de armen dan India's democratie.

Natuurlijk lopen we de volgende ochtend voor zonsopgang naar de wereldberoemde Taj Mahal, waarover ik in het dagboek noteer: "De clou van het complex is een tegenvaller. Waar het allemaal om gaat, is een steen waaronder een lijk ligt." Maar mijn naakte voetzolen zullen de koelkale marmervlaktes, van wit naar wit verkleurend in het serene ochtendlicht, waarschijnlijk nooit vergeten. (Leon)



Penang - Maleisië
Vlak bij ons hotel aan Love Lane zijn alle wereldreligies vertegenwoordigd. De hindoeïstische Sri Mariamann Tempel ligt vlakbij de Kapitan Kling Moskee; en niet ver van de anglicaanse St George's Church staat de Chinese Kuan Yin Teng Tempel. Het is een drukte van belang bij deze boeddhistische tempel en de sfeer is er heel anders dan in de Thaise wats. Hier geen devoot knielende gelovigen met de lotusbloem in de gevouwen handen, maar energieke Chinezen die rondlopen en druk in de weer zijn met het branden van wierookstokjes bij elk van de talloze beelden. Je hoort het schudden van kokers met genummerde stokjes waarbij het nummer van het stokje dat er het eerste uitvalt, verwijst naar een briefje met het antwoord op je vraag. Anderen branden manshoge paarse 'wierrookkaarsen' en gooien pakken papier in grote ovens. Het blijken papieren overhemden en schoenen te zijn, maar ik zie ook een Mercedes, een Yamaha motorfiets en namaak bankbiljetten: alles wat de overledene in het hiernamaals nodig heeft. Van de bankbiljetten bestaan Hell banknotes en Heaven banknotes. Welke soort je moet offeren lijkt ons afhankelijk van het vroegere gedrag van de dierbare. Maar de eigenaar van ons guesthouse vertelt dat deze boeddhisten geloven dat de overledene eerst naar de hel gaat, vervolgens naar de hemel en dat hij na verloop van tijd ook nog reïncarneert. Een druk leventje voor zo'n dode. (Leon)



Sawahs - Indonesië
Ik hou van landschappen. En van strakke composities met sterke lijnen. Logisch dus dat ik altijd gefascineerd werd door foto's van natte rijstvelden op berghellingterrassen, en dat er een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitging van het land waar die foto's bijna altijd gemaakt waren. Het was effe doorrijden de afgelopen elf maanden met onze vijf wielen, en de afgelopen twee uur op onze gehuurde brommertjes, maar nu bén ik in dat land, en word ik liefdevol opgenomen door precies zo'n spectaculair fotogeniek landschap. Elke berg die we over rijden, soms zelfs elke bocht die we nemen, openbaart een nog zuiverder lijnenspel en een nog rijker kleurenpalet overgoten door mild zonlicht.
De smalle dijkjes golven zich evenwijdig naar de horizon als randen langs waterige reuzentraptreden. De witbewolkte blauwe hemel reflecteert in de waterveldjes, soms glad, soms duizenden malen bespikkeld met frisgroene rijstsprietjes. Een bamboe hutje onderbreekt op plezierige wijze een groene terraslijn die anders misschien een tikkeltje langdradig zou zijn. Erachter ligt een veldje droog om zo het natte karakter van zijn buren te benadrukken. Iets hogerop strompelt een boer met moeite achter zijn sterke karbouw, terwijl tussen hen in het ploegblad de aarde openrijt om zo toegang te verschaffen aan alweer een nieuwe rijstteelt. Een groepje vrouwen balanceert langs een waterrandje met manden op de hoofden. Een verbruinde man met brede strooien hoed inspecteert zijn toekomstig kapitaal, het sikkelvormige rijstmes in de band van zijn lendendoek geklemd.
Mijn camera klikt als nooit tevoren. Uren tuur ik vierkant in het rond voor de meest volmaakte compositie, het perfectste lijnenspel, dat meest grappige detail. Vele rolletjes film ontwaken in het zonlicht. Ik heb weer geen idee wat ik met al die foto's moet en zelfs Maartje wordt langzaamaan een beetje ongeduldig, maar ik kan gewoon niet stoppen. Wellicht ben ik op zoek naar dat plaatje in mijn geheugen dat ervoor zorgde dat ik hier nu sta. (Leon)



Devils Marbles - Australië
We zien het al van verre liggen: een veld bezaaid met ontzettend veel grote, ronde, grijsbruine keien waarvan sommige als een circusact boven op elkaar balanceren. Als de Engelsen Hollands waren geweest, had het hier nu vast en zeker Pepernotenland geheten want het lijkt net alsof er midden in de woestijn een zak met reuzen-pepernoten is omgevallen. Maar de Engelsen hadden blijkbaar een associatie met Duivelse Dobbelstenen, terwijl het in feite de Regenboogslang was die hier in de Dreamtime haar eieren achterliet. En natuurlijk zijn het ook, zoals onze buurman vanochtend al schouderophalend zei: "Gewoon een boel grote ronde keien."
We zetten ons tentje op het bedoelde stuk gravel, terwijl er een koude wind opsteekt die de schapenwolkjes voortdrijft. We verjagen de ergste honger, pakken de camera's, en dan gaan we dolen. We zijn alleen. De gasten van de tourbussen zitten al aan het diner in een stad, en de paar kampeerders op het gravel hebben hun ronde al gemaakt. De knikkers liggen nog net zo verlaten als toen de Regenboogslang ze achterliet. Dit is het moment waar de zon op gewacht heeft. Met tropensnelheid daalt ze af langs de hemel en in haar vaart vervlammen haar stralen en maakt ze ons getuigen van een verbijsterende metamorfose: de grijsbruine keien worden uien met mokka, worden roest-rode kogels en dan gloeiende vuurbollen op een bed van geel gras dat als glas wordt doorlicht, contrasterend met de grijze ghost gums waarvan de bast helderwit oplicht. Het is bijna te intens om er plaatjes van te schieten. (Maartje)